Raport ZPP × OSW
Analiza, fakty, rekomendacje dla Polski i Unii Europejskiej.
Warszawa, lipiec 2026
Executive summary
Chiny przestały być „fabryką świata” pracującą na zlecenie Zachodu — stały się jego bezpośrednim rywalem, który gra według własnych reguł.
Nadwyżka handlowa ChRL przekroczyła bilion dolarów rocznie i zbliża się do 1% światowego PKB — poziomu, którego nie notowało żadne państwo od czasów USA tuż po II wojnie światowej. W odróżnieniu od pierwszego „chińskiego szoku” z początku XXI wieku, obecna fala — „chiński szok 2.0” — uderza w przemysłowy rdzeń Europy: motoryzację, maszyny, chemię i zielone technologie. Źródłem presji nie jest zwykła konkurencja rynkowa, lecz konsekwentna, państwowa strategia przemysłowa Pekinu.
Rachunek za 2025 rok jest konkretny: z europejskiego przemysłu bezpowrotnie „uciekło” do Chin 87 mld euro wartości dodanej, z czego 11,4 mld euro to strata polskiej gospodarki. Chińskie auta elektryczne zdobyły 22% europejskiego rynku BEV, ponad 95% instalacji fotowoltaicznych w UE opiera się na chińskich ogniwach, a w Polsce zagrożonych jest ok. 45 tys. miejsc pracy — przede wszystkim w sektorze baterii, części motoryzacyjnych, AGD i stali.
Licznik strat — na żywo
Liczniki startują od zera w poniedziałek 6 lipca 2026 r. o godz. 12:00 i odświeżają się co sekundę. Wartości mają charakter poglądowy — ilustrują tempo strat oszacowane w raporcie: 500 miejsc pracy dziennie w przemyśle UE oraz 11,4 mld euro utraconej wartości dodanej polskiej gospodarki w skali roku.
Część 01
U źródeł chińskiego sukcesu leży wszechogarniająca, państwowa polityka przemysłowa: planowanie gospodarcze, subsydia i tani kredyt, transfery i kradzież technologii, tania siła robocza i automatyzacja oraz potężne efekty klastrowe. Według MFW ekwiwalent fiskalny głównych instrumentów tej polityki sięgnął w 2023 r. 4,4% PKB, czyli blisko 800 mld dolarów, a chińskie firmy otrzymują średnio od trzech do ośmiu razy więcej wsparcia publicznego niż przedsiębiorstwa w państwach OECD.
Efektem jest gigantyczna nadprodukcja lokowana na rynkach zagranicznych: nadwyżka handlowa ChRL od 2019 r. niemal się potroiła, a udział Chin w globalnej wartości dodanej przetwórstwa wzrósł z niespełna 9% w 2004 r. do 28% w 2024 r. Pekin świadomie buduje asymetrię zależności — ogranicza własną zależność od zagranicy, pogłębia zależność świata od Chin i coraz częściej wykorzystuje ją jako narzędzie nacisku, m.in. poprzez kontrolę eksportu metali ziem rzadkich i magnesów.
Źródło: raport ZPP/OSW na podst. Głównego Urzędu Celnego ChRL
Źródło: raport ZPP/OSW na podst. danych Banku Światowego
Źródło: raport ZPP/OSW na podst. Urzędu Celnego ChRL
Część 02
Modelowanie przepływów międzygałęziowych (MRIO) pokazuje skalę zjawiska: w 2025 r. deficyt handlowy UE z Chinami poszybował do 425 mld euro, a z europejskiego przemysłu bezpowrotnie „uciekło” 87 mld euro wartości dodanej. Wojna cenowa wymusiła cięcia kosztów — inwestycje w badania i rozwój w kluczowych sektorach UE spadły średnio o 11,8% rok do roku, co oznacza ryzyko trwałego odcięcia Europy od innowacji jutra.
Polska — jako poddostawca głęboko zintegrowany z niemieckim systemem eksportowym — jest skrajnie podatna na asymetryczną transmisję szoków w globalnych łańcuchach wartości. Strata 11,4 mld euro wartości dodanej i ok. 45 tys. zagrożonych miejsc pracy koncentrują się w bateriach, częściach motoryzacyjnych, AGD i stali. Bez zmiany modelu rozwojowego grozi nam uwięzienie w zmodyfikowanej pułapce średniego dochodu.
Źródło: raport ZPP/OSW — model MRIO, Eurostat, WIOD
Źródło: raport ZPP/OSW na podst. danych GUS
Część 03
polskich firm z sektora MŚP ocenia wpływ ekspansji chińskich firm na polską gospodarkę negatywnie
(badanie na zlecenie ZPP, N=562)
Unikatową wartością raportu jest głos polskiego biznesu — kilkunastu organizacji branżowych i kilkudziesięciu firm bezpośrednio narażonych na konkurencję z Chinami. Przedsiębiorcy wyraźnie dostrzegają rosnącą presję chińskich marek, niekorzystne przetasowania w łańcuchach dostaw oraz pogłębiające się uzależnienie od chińskich surowców i komponentów. Konkurencja odbywa się nie tylko ceną: to także szybkość działania, skala oraz słabsza egzekucja unijnych regulacji wobec podmiotów spoza UE.
Studia przypadków — od motoryzacji i sektora dual-use, przez e-commerce i cyberbezpieczeństwo, po produkcję leków i oświetlenie — pokazują, że uzależnienie ma już charakter strukturalny. Firmy oczekują przede wszystkim wyrównania pola gry: realnej egzekucji norm, szybkich i automatycznych instrumentów ochrony rynku oraz preferencji dla realnej, lokalnej wartości dodanej w zamówieniach publicznych.
„Walczymy o przetrwanie. Nas już nie ma, tylko jeszcze o tym nie wiemy.”
„My płyniemy Titanicami, a oni motorówką.”
„Bez Chin niczego nie jesteśmy w stanie wyprodukować.”
„Wybiją konkurencję, a potem podniosą ceny.”
„Europa reguluje własne firmy, a Chiny korzystają z luk. Oni uczą się szybciej, niż Europa reguluje.”
„Nie uciekniemy od zależności, ale sytuację trzeba ucywilizować.”
Chińscy dostawcy zwiększyli inwestycje o ok. 57% (do ok. 115 mld USD rocznie), podczas gdy europejscy utrzymują je na niezmienionym poziomie. Rośnie zależność od chińskich baterii, surowców i technologii.
Chiny kontrolują ok. 90–91% globalnej rafinacji metali ziem rzadkich i ok. 94% produkcji magnesów NdFeB. Dywersyfikacja zajmie dekady, nie lata — a zależność „ukrywa się” w komponentach niższego rzędu.
Chińskie platformy direct-to-consumer korzystają z asymetrii regulacyjnych, luk celnych i podatkowych. Liczba przesyłek z Chin o wartości do 150 euro wzrosła z 1,9 mld w 2023 r. do ok. 5,5 mld w 2025 r.
Infrastruktura cyfrowa staje się jednocześnie zasobem gospodarczym, narzędziem wpływu i wektorem ryzyka. Konieczne jest przejście od zakupów opartych na zaufaniu do modelu „risk-based procurement” i dywersyfikacja dostaw ICT.
Ok. 80% światowej produkcji substancji czynnych (API) pochodzi z Azji, a 90% składników antybiotyków — z jednego państwa: Chin. Sama groźba wstrzymania eksportu API może działać jak ultimatum.
Żaden europejski producent nie jest dziś w stanie wytwarzać oświetlenia bez chińskiej technologii. Odlew samej obudowy lampy w polskiej odlewni kosztuje ok. 350 zł — kompletna lampa z Chin z transportem: ok. 370 zł.
Rekomendacje
Wniosek raportu jest jednoznaczny: odpowiedzią Europy powinien być asertywny de-risking.
Każda kolejna decyzja zakupowa — publiczna i prywatna — albo pogłębi uzależnienie, albo zacznie je odwracać.